درخواست صدور اجراییه چک طبق قانون جدید

برای وصول وجه چک برگشتی، قانون جدید صدور چک روشی سریع و کارآمد را پیش بینی کرده که امکان دریافت مطالبات بدون نیاز به طی کردن مراحل طولانی دادگاه را فراهم می کند. با این سازوکار، دارنده چک می تواند مستقیماً از دادگاه تقاضای صدور اجراییه کند تا وجه چک خود را وصول نماید. این شیوه، ابزاری قدرتمند برای حمایت از حقوق دارندگان چک است و فرآیند دادرسی را به حداقل می رساند و به شما کمک می کند تا با آگاهی کامل از شرایط و مراحل قانونی، حقوق خود را پیگیری کنید.

چک، به عنوان یکی از مهم ترین اسناد تجاری در مبادلات مالی و اقتصادی کشور، نقش حیاتی ایفا می کند. این سند، که در حکم پول نقد تلقی می شود، تضمین کننده سرعت و سهولت در معاملات است. با این حال، معضل چک های برگشتی همواره یکی از چالش های اصلی سیستم بانکی و قضایی کشور بوده است که نه تنها به دارنده چک زیان مالی وارد می کند، بلکه اعتماد عمومی به این ابزار مهم را نیز خدشه دار می سازد. در سالیان اخیر، قانون گذار با هدف رفع این مشکلات و حمایت هرچه بیشتر از دارندگان چک، دست به اصلاحات اساسی در قانون صدور چک زده است. این اصلاحات که به قانون جدید چک شهرت یافته اند، به ویژه با تاکید بر ماده ۲۳، مسیری نوین برای وصول سریع مطالبات از طریق «صدور اجراییه» از دادگاه فراهم آورده اند.

این مقاله، یک راهنمای جامع و کاربردی برای تمامی افرادی است که با چک سر و کار دارند؛ از دارنده چکی که با گواهی عدم پرداخت مواجه شده تا فعالان اقتصادی و حتی وکلا و کارآموزان حقوقی که به دنبال به روزرسانی دانش خود در زمینه قوانین جدید هستند. هدف اصلی ما این است که با تشریح دقیق شرایط، مراحل گام به گام و نکات حقوقی کلیدی، شما را در فرآیند درخواست صدور اجراییه چک طبق قانون جدید یاری کنیم تا بتوانید بدون نیاز به طرح دعوای حقوقی طولانی و پرهزینه، هرچه سریع تر به وجه چک برگشتی خود دست یابید. در این مسیر، به تفکیک ویژگی های چک های صیادی و غیرصیادی، تفاوت این روش با سایر طرق وصول مطالبات و آخرین رویه های قضایی نیز پرداخته خواهد شد.

۱. اجراییه چک طبق قانون جدید چیست و چرا اهمیت دارد؟

اجراییه در اصطلاح حقوقی، سندی است که به موجب آن اجرای یک حکم قضایی یا یک سند لازم الاجرا از مرجع صلاحیت دار تقاضا می شود. در مورد چک، پیش از اصلاحات قانونی اخیر، دارنده چک برگشتی برای وصول مطالبات خود غالباً دو راه پیش رو داشت: طرح دعوای مطالبه وجه چک از طریق دادگاه، که فرآیندی زمان بر و پرهزینه بود و شامل مراحل دادرسی، صدور حکم و سپس صدور اجراییه می شد؛ یا مراجعه به اداره ثبت اسناد و املاک برای صدور اجراییه ثبتی، که آن نیز شرایط و محدودیت های خاص خود را داشت. اما با تصویب ماده ۲۳ اصلاحی قانون صدور چک در سال ۱۳۹۷ و اصلاحات بعدی آن، مسیر جدید و بسیار ساده تری برای وصول وجه چک های برگشتی ایجاد شد.

ماده ۲۳ قانون صدور چک به صراحت بیان می دارد که دارنده چک می تواند با ارائه گواهینامه عدم پرداخت دارای کد رهگیری، از دادگاه صالح، تقاضای صدور اجراییه برای وصول کسری مبلغ چک و حق الوکاله وکیل (بر طبق تعرفه قانونی) را بنماید. دادگاه، به محض دریافت این درخواست و بدون نیاز به تعیین وقت رسیدگی یا صدور حکم قضایی، در وقت فوق العاده اقدام به صدور اجراییه می کند. این بدین معناست که فرآیند دادرسی که معمولاً ماه ها به طول می انجامید، به کلی حذف شده و دارنده چک مستقیماً به مرحله اجرای حکم می رسد.

اهمیت این مکانیزم جدید در چندین جنبه نهفته است:

• سرعت بالا: اصلی ترین مزیت این روش، سرعت بی سابقه در وصول مطالبات است. با حذف مراحل طولانی دادرسی، دارنده چک می تواند در کوتاه ترین زمان ممکن، پرونده خود را به مرحله اجرا برساند.
• کاهش هزینه ها: از آنجا که این فرآیند، دعوا تلقی نمی شود، هزینه دادرسی آن بسیار ناچیز است و در حد یک درخواست غیرمالی محاسبه می گردد. این موضوع به ویژه برای چک های با مبالغ کمتر، صرفه اقتصادی قابل توجهی دارد.
• کاهش بار پرونده های قضایی: با هدایت بخش قابل توجهی از پرونده های مربوط به چک به این مسیر سریع، بار سیستم قضایی کشور نیز کاهش یافته و امکان رسیدگی موثرتر به سایر دعاوی فراهم می شود.
• حمایت از دارنده چک: این قانون در واقع ابزاری قدرتمند در دستان دارنده چک است تا بتواند حقوق خود را به سرعت استیفا کند و از آسیب های مالی ناشی از برگشت خوردن چک به حداقل برسد.

بنابراین، قانون جدید چک و صدور اجراییه، انقلابی در نحوه برخورد با چک های برگشتی ایجاد کرده و با تمرکز بر سرعت و مستقیم بودن اجرا، اطمینان بیشتری به مبادلات تجاری می بخشد.

۲. شرایط ضروری برای درخواست صدور اجراییه چک (با تاکید بر قانون جدید)

پیش از آنکه بتوانید برای درخواست صدور اجراییه چک طبق قانون جدید اقدام کنید، باید از وجود شرایط خاصی اطمینان حاصل نمایید. این شرایط، که اساساً به خود چک، نحوه برگشت آن و وضعیت دارنده بازمی گردد، مبنای قانونی برای اقدام سریع دادگاه در صدور اجراییه هستند.

۲.۱. شرایط مربوط به چک و گواهی عدم پرداخت

مبنای اصلی صدور اجراییه، بلامحل بودن چک و صدور گواهی عدم پرداخت توسط بانک محال علیه است. اما این گواهی و خود چک باید دارای ویژگی های خاصی باشند:

• بلامحل بودن چک و صدور گواهی عدم پرداخت با کد رهگیری: شرط اساسی این است که وجه چک در حساب صادرکننده موجود نباشد و بانک اقدام به صدور گواهی عدم پرداخت نموده باشد. این گواهی حتماً باید دارای کد رهگیری باشد تا قابل استناد در مراجع قضایی باشد. در گواهی باید دلایل دقیق برگشت چک نیز قید شده باشد.
• عدم وجود قید شرط در متن چک: چک باید بدون قید و شرط صادر شده باشد. اگر در متن چک عباراتی مانند وجه چک در صورت انجام کار X پرداخت می شود یا هر شرط دیگری قید شده باشد، چک از وصف سند لازم الاجرا خارج شده و امکان صدور اجراییه برای آن وجود ندارد. این گونه چک ها صرفاً با طرح دعوای حقوقی و اثبات تحقق شرط قابل وصول هستند.
• عدم ذکر عبارت بابت تضمین یا بابت انجام تعهد در متن چک: مشابه مورد شرط، اگر در متن چک صراحتاً قید شده باشد که چک بابت تضمین یا بابت انجام تعهد خاصی صادر شده است، باز هم امکان صدور اجراییه وجود نخواهد داشت. این گونه چک ها، چک تضمینی و یا امانی تلقی شده و برای وصول آن ها باید در دادگاه دیگری ثابت شود که شرط تضمین یا تعهد نقض شده است.
• عدم صدور گواهی عدم پرداخت به دلایل خاص (ماده ۱۴ قانون صدور چک): اگر گواهی عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت صادرکننده چک (موضوع ماده ۱۴ قانون صدور چک) باشد، یعنی صادرکننده به دلیل مفقودی، سرقت، جعل، خیانت در امانت، کلاهبرداری یا سایر دلایل موجه به بانک دستور داده باشد که وجه چک را پرداخت نکند، در این صورت نیز امکان صدور اجراییه مستقیم وجود ندارد. در این شرایط، دارنده چک باید از طریق مراجع قضایی، اصالت چک و حقانیت خود را اثبات کند.
• ویژه چک های صیادی: برای نحوه صدور اجراییه چک صیادی، علاوه بر شرایط فوق، ضروری است که چک در سامانه صیاد هنگام صدور، ثبت و توسط ذینفع تأیید شده باشد. عدم ثبت و تأیید چک در سامانه صیاد، باعث می شود چک فاقد وصف لازم الاجرا بودن بوده و صرفاً می توان از طریق طرح دعوای حقوقی برای وصول آن اقدام کرد.
• ویژه چک های قدیمی (غیرصیادی): برای چک هایی که قبل از اجباری شدن سامانه صیاد صادر شده اند، شرایط خاصی وجود دارد. علاوه بر لزوم درج کد رهگیری در گواهی عدم پرداخت، از تاریخ صدور چک یا تاریخ برگشت آن نباید بیش از پنج سال سپری شده باشد. در غیر این صورت، امکان اجراییه چک های قدیمی (غیرصیادی) نیز از طریق دادگاه وجود نخواهد داشت.

۲.۲. شرایط مربوط به دارنده چک

نه تنها خود چک، بلکه دارنده آن نیز باید دارای شرایط خاصی باشد تا بتواند درخواست صدور اجراییه را مطرح کند:

• چه کسی دارنده قانونی محسوب می شود؟ دارنده قانونی چک کسی است که برای اولین بار چک را به بانک ارائه کرده و گواهی عدم پرداخت به نام او صادر شده است. همچنین، کسی که چک از طریق ظهرنویسی (پشت نویسی) قانونی و قبل از تاریخ برگشت به او منتقل شده باشد، دارنده قانونی محسوب می شود.
• وضعیت انتقال چک پس از صدور گواهی عدم پرداخت: این یکی از نکات کلیدی و محل بحث در قانون جدید چک و صدور اجراییه است. بر اساس نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۲۴ مورخ ۱۹/۰۳/۱۴۰۰ و همچنین نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۱۲۴ مورخه ۲۹/۰۴/۱۴۰۴ اداره حقوقی قوه قضاییه، شخصی که چک پس از برگشت خوردن (صدور گواهی عدم پرداخت) به او منتقل شده باشد، دارنده قانونی موضوع تبصره ۱ ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک و ماده ۲۳ همان قانون محسوب نمی شود و درخواست صدور اجراییه از او (منتقل الیه) پذیرفته نمی گردد. این نظریات، بر خلاف برخی دیدگاه ها که انتقال مطلق سند تجاری را پس از برگشت نیز مجاز می دانند، بر این نکته تأکید دارند که با صدور گواهی عدم پرداخت، وصف تجاری بودن چک برای برخی مقاصد (مانند صدور اجراییه مستقیم) از بین رفته و انتقال آن پس از برگشت، یک انتقال مدنی محسوب می شود. بنابراین، در حال حاضر، برای صدور اجراییه، لازم است که انتقال چک قبل از برگشت خوردن آن صورت گرفته باشد و دارنده فعلی، اولین دارنده یا منتقل الیه قبل از تاریخ برگشت باشد.

۲.۳. صلاحیت دادگاه

برای درخواست صدور اجراییه چک طبق قانون جدید، باید به دادگاه صالح مراجعه شود:

• صلاحیت انحصاری دادگاه های عمومی حقوقی: بر خلاف دعاوی مالی که تا سقف مشخصی (مثلاً یک میلیارد ریال) در صلاحیت شوراهای حل اختلاف یا دادگاه های صلح هستند، درخواست صدور اجراییه چک، حتی برای مبالغ پایین، منحصراً در صلاحیت دادگاه های عمومی حقوقی قرار دارد. ماهیت این درخواست غیرمالی تلقی می شود و صرفاً یک تقاضا برای اجرای یک سند لازم الاجرا است، نه یک دعوای مالی به معنای خاص. بنابراین، دادگاه های صلح اکیداً حق صدور اجراییه چک را ندارند و هرگونه اقدامی در این خصوص باطل است.
• دادگاه صالح برای طرح درخواست: دارنده چک می تواند درخواست خود را به یکی از دادگاه های زیر تقدیم کند:
  1. دادگاه محل صدور چک (محل انعقاد قرارداد).
  2. دادگاه محل اقامت خوانده (صادرکننده چک).
  3. دادگاه محل ایفای تعهد (که معمولاً محل بانک محال علیه است).
  4. دادگاه محل بانک محال علیه.

  خواهان می تواند از بین این موارد، هر کدام را که مناسب تر تشخیص می دهد، انتخاب نماید.

۳. مراحل گام به گام درخواست صدور اجراییه چک از دادگاه

اگر چک شما برگشت خورده و شرایط لازم برای درخواست صدور اجراییه چک طبق قانون جدید را دارید، می توانید با دنبال کردن مراحل زیر، اقدام به وصول مطالبات خود از طریق دادگاه کنید. این فرآیند، در مقایسه با روش های سنتی، بسیار سریع تر و کم هزینه تر است.

گام اول: مراجعه به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت

اولین و ضروری ترین گام، مراجعه به بانکی است که چک در آن صادر شده یا حساب صادرکننده در آن قرار دارد (بانک محال علیه).

• مدت زمان مراجعه به بانک: برای اینکه چک وصف لازم الاجرا بودن خود را حفظ کند، باید ظرف مدت ۱۵ روز از تاریخ صدور (در صورتی که محل صدور و پرداخت یکسان باشد) یا ۴۵ روز (در صورتی که محل صدور و پرداخت متفاوت باشد) به بانک ارائه شود. البته برای صدور اجراییه، صرف برگشت خوردن چک و دریافت گواهی عدم پرداخت کافی است و این مهلت ها بیشتر برای امکان طرح شکایت کیفری یا استفاده از سایر امتیازات قانونی اهمیت دارند.
• اطمینان از درج کد رهگیری و دلایل دقیق برگشت: هنگام دریافت گواهی عدم پرداخت، حتماً مطمئن شوید که بانک کد رهگیری یکتا را بر روی گواهی درج کرده باشد. همچنین، دلایل دقیق و روشن برگشت چک (مانند عدم موجودی، کسر موجودی و…) باید به وضوح قید شده باشد. این کد رهگیری، ابزار اصلی برای پیگیری های قضایی و اثبات برگشت خوردن چک است.

گام دوم: جمع آوری مدارک لازم

برای تنظیم و ثبت درخواست صدور اجراییه چک از دادگاه، باید مدارک زیر را به دقت جمع آوری کنید:

• اصل چک برگشتی و یک کپی خوانا از آن: اصل چک برای بررسی های دادگاه ضروری است. یک کپی واضح نیز برای ضمیمه کردن به پرونده تهیه کنید.
• اصل گواهی عدم پرداخت و یک کپی از آن: همانطور که ذکر شد، این گواهی باید دارای کد رهگیری باشد.
• تصویر کارت ملی و شناسنامه دارنده چک (خواهان): برای احراز هویت شما به عنوان متقاضی.
• (در صورت وجود وکیل) وکالت نامه وکیل دادگستری: اگر از طریق وکیل اقدام می کنید، وکالت نامه باید به صورت کامل و صحیح تنظیم شده باشد.
• (در صورت لزوم) اظهارنامه ارسالی به صادرکننده: هرچند ارسال اظهارنامه برای درخواست صدور اجراییه چک الزامی نیست، اما در برخی موارد می تواند به عنوان سندی برای اثبات مطلع بودن صادرکننده از وضعیت چک به کار آید.

گام سوم: تنظیم درخواست صدور اجراییه

تنظیم یک درخواست صحیح و کامل از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

• اجزای یک درخواست صحیح:
  • مشخصات کامل خواهان (دارنده چک) شامل نام، نام خانوادگی، کد ملی، آدرس و شماره تماس.
  • مشخصات کامل خوانده (صادرکننده چک یا صاحب حساب) شامل نام، نام خانوادگی/نام شرکت، کد ملی/شناسه ملی، آدرس و شماره تماس.
  • مشخصات کامل چک شامل شماره سریال چک، تاریخ صدور، مبلغ، نام بانک و شعبه، تاریخ و شماره گواهی عدم پرداخت.
  • خواسته صریح و روشن: تقاضای صدور اجراییه علیه صادرکننده/صاحب حساب جهت وصول اصل مبلغ چک و حق الوکاله وکیل (طبق تعرفه).
• ارائه نمونه فرم درخواست صدور اجراییه چک: برای سهولت کار شما، می توانید از نمونه فرم های استاندارد و موجود در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا سایت های حقوقی معتبر استفاده کنید. این فرم ها به شما کمک می کنند تا تمامی اطلاعات لازم را به صورت منظم وارد نمایید. (شما می توانید با جستجوی عباراتی مانند دانلود نمونه فرم درخواست اجراییه چک جدید یا نمونه درخواست اجراییه چک صیادی به این فرم ها دسترسی پیدا کنید.)

گام چهارم: ثبت درخواست و بررسی در دادگاه

پس از تنظیم درخواست، نوبت به ثبت آن می رسد:

• نحوه ثبت درخواست: درخواست شما باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به دادگاه صالح ارسال شود. ثبت مستقیم درخواست در دادگاه کمتر رایج است و معمولاً از طریق این دفاتر صورت می گیرد.
• بررسی مدارک توسط دادگاه و صدور اجراییه بدون تعیین وقت رسیدگی: یکی از ویژگی های بارز این فرآیند، این است که دادگاه به محض وصول درخواست و بررسی اولیه مدارک، بدون تعیین وقت رسیدگی و در وقت فوق العاده اقدام به صدور اجراییه می کند. به عبارت دیگر، نیازی به تشکیل جلسه دادگاه و شنیدن دفاعیات طرفین در این مرحله نیست. دادگاه صرفاً از بابت رعایت شرایط شکلی و قانونی چک و گواهی عدم پرداخت، مدارک را بررسی می کند.

گام پنجم: ابلاغ اجراییه و مهلت پرداخت

پس از صدور اجراییه توسط دادگاه:

• نحوه ابلاغ اجراییه به صادرکننده (محکوم علیه): اجراییه صادره از طریق سیستم ابلاغ الکترونیک (سامانه ثنا) به صادرکننده چک (که در اینجا محکوم علیه تلقی می شود) ابلاغ می گردد. اطمینان از صحت آدرس و اطلاعات ثبت شده در سامانه ثنا برای ابلاغ صحیح و به موقع، از اهمیت بالایی برخوردار است.
• مهلت ۱۰ روزه صادرکننده برای پرداخت وجه چک: پس از ابلاغ اجراییه، صادرکننده چک ۱۰ روز مهلت دارد تا وجه چک را پرداخت کند یا دلیل موجهی مبنی بر پرداخت ارائه دهد. این مهلت، یک مهلت قانونی و قطعی است.

گام ششم: پیگیری در اجرای احکام (در صورت عدم پرداخت)

چنانچه صادرکننده چک ظرف مهلت ۱۰ روزه اقدام به پرداخت وجه نکند:

• درخواست ارجاع پرونده به واحد اجرای احکام: پس از انقضای مهلت ۱۰ روزه و عدم پرداخت وجه چک، دارنده چک می تواند (مجداً از طریق دفاتر خدمات قضایی) درخواست ارجاع پرونده به واحد اجرای احکام را تقدیم کند. با این درخواست، پرونده به شعبه اجرای احکام دادگستری ارسال می شود تا اقدامات اجرایی آغاز گردد.
• امکان درخواست توقیف اموال محکوم علیه: در این مرحله، دارنده چک (محکوم له) می تواند درخواست توقیف اموال صادرکننده چک (محکوم علیه) را مطرح کند. نکته مهم این است که بر اساس تبصره ۱ ماده ۳۵ قانون اجرای احکام مدنی، حتی قبل از انقضای مهلت ۱۰ روزه نیز امکان درخواست توقیف اموال محکوم علیه وجود دارد. این بند قانونی یک امتیاز مهم برای دارنده چک است تا از نقل و انتقال احتمالی اموال محکوم علیه در این مدت جلوگیری کند.

با طی کردن این مراحل، شما می توانید به صورت گام به گام و با رعایت اصول قانونی، برای وصول مطالبات خود از طریق اجراییه چک طبق قانون جدید اقدام نمایید.

مزیت اصلی درخواست صدور اجراییه چک طبق قانون جدید، حذف مراحل طولانی دادرسی است که فرآیند وصول مطالبات را به طرز چشمگیری تسریع و کم هزینه تر می کند.

۴. نکات مهم و ظرایف حقوقی در خصوص اجراییه چک (مطابق با جدیدترین قوانین و رویه ها)

درخواست صدور اجراییه چک طبق قانون جدید، هرچند ساده تر و سریع تر است، اما شامل نکات حقوقی و ظرایف متعددی است که آگاهی از آن ها برای هر دارنده چک ضروری است تا از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری شود.

علیه چه کسانی می توان اجراییه صادر کرد؟

طبق ماده ۲۳ قانون صدور چک، دستور اجراییه فقط علیه صادرکننده چک و صاحب حساب (در صورتی که صادرکننده و صاحب حساب متفاوت باشند، مانند مدیرعامل شرکت) قابل صدور است. این بدان معناست که نمی توان علیه ظهرنویسان (پشت نویسان) یا ضامنین چک درخواست صدور اجراییه نمود. برای مطالبه وجه چک از ظهرنویسان یا ضامنین، دارنده چک باید از طریق طرح دعوای حقوقی مطالبه وجه چک اقدام کند که فرآیند دادرسی کامل را شامل می شود. در مواردی که چک توسط نماینده صاحب حساب صادر شده باشد، دارنده می تواند علیه هر دو (صاحب حساب و صادرکننده) درخواست صدور اجراییه را مطرح نماید.

چه مواردی از طریق اجراییه قابل وصول است؟

اجراییه فقط در خصوص اصل مبلغ چک و حق الوکاله وکیل طبق تعرفه صادر می شود. این یک نکته بسیار مهم است؛ زیرا موارد دیگری مانند خسارت تاخیر تادیه، هزینه دادرسی دعاوی دیگر یا هزینه های جانبی، از طریق این اجراییه قابل مطالبه نیستند و برای دریافت آن ها باید دعوای جداگانه ای در دادگاه مطرح شود.

خسارت تاخیر تادیه

مطالبه خسارت تاخیر تادیه چک، نیازمند طرح دعوای حقوقی جداگانه است. بر اساس رأی وحدت رویه شماره ۸۱۲ مورخ ۰۱/۰۴/۱۴۰۰ هیئت عمومی دیوان عالی کشور، مبدأ محاسبه خسارت تاخیر تادیه چک، تاریخ سررسید چک می باشد و این خسارت از شمول شرایط مقرر در ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ خارج است. این رأی، رویه قضایی را در این خصوص شفاف کرده و نشان می دهد که برای مطالبه خسارت تأخیر تادیه، حتی برای چک های منتقل شده پس از برگشت، می توان به دادگاه مراجعه کرد.

هزینه دادرسی اجراییه

همانطور که قبلاً اشاره شد، درخواست صدور اجراییه چک، یک دعوا محسوب نمی شود و ماهیت غیرمالی دارد. به همین دلیل، هزینه صدور اجراییه چک (هزینه دادرسی) آن بسیار اندک و طبق تعرفه دعاوی غیرمالی محاسبه می گردد. این موضوع، یکی از مزایای قابل توجه این روش نسبت به طرح دعوای مطالبه وجه است که هزینه دادرسی بالاتری دارد.

فوت صادرکننده چک

اگر پس از صدور چک و قبل از وصول آن، صادرکننده فوت نماید، دارنده چک همچنان می تواند درخواست صدور اجراییه چک را مطرح کند. این درخواست باید به طرفیت ورثه متوفی تقدیم شود. البته، در این خصوص، رعایت مواد ۲۲۶، ۲۴۹ و ۲۵۰ قانون امور حسبی که مربوط به تقسیم ترکه و مسئولیت ورثه است، الزامی می باشد.

ابطال اجراییه توسط دادگاه

در برخی شرایط، ممکن است دادگاه راساً اجراییه را باطل کند. این اتفاق زمانی می افتد که از متن خود چک صراحتاً مشخص باشد که چک مشروط یا تضمینی صادر شده است. در چنین مواردی، دادگاه مکلف است به محض اطلاع، با تنظیم صورت جلسه ای، اجراییه را باطل کرده و این موضوع را به اجرای احکام اعلام کند تا اجراییه کان لم یکن شود. اما اگر تضمینی یا مشروط بودن چک در برگه جداگانه ای قید شده باشد (نه در متن خود چک)، دادگاه رأساً اجراییه را باطل نمی کند. در این حالت، مدعی تضمینی یا مشروط بودن چک باید دعوای اثبات ادعای خود را در یک دادگاه دیگر مطرح و پس از اثبات، تصویر دادنامه را به دادگاه صادرکننده اجراییه ارسال کند تا دادگاه طی یک دستور اداری از دستور اجرای صادره عدول نماید. این شرایط مواردی که نمی توان اجراییه چک صادر کرد را به خوبی نشان می دهد.

حق اعسار از پرداخت

پس از ابلاغ اجراییه، صادرکننده چک (محکوم علیه) این حق را دارد که وفق ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، درخواست اعسار از پرداخت محکوم به را مطرح نماید. دادگاه به این درخواست رسیدگی می کند و در صورت اثبات اعسار، ممکن است حکم به تقسیط بدهی یا سایر اقدامات قانونی صادر شود.

دستور عدم پرداخت (ماده ۱۴ قانون چک)

چنانچه صادرکننده چک به دلیل مفقودی، سرقت، جعل و …، وفق ماده ۱۴ قانون صدور چک، به بانک دستور عدم پرداخت وجه چک را بدهد، مکلف است که ظرف مدت یک هفته از تاریخ دستور، دعوای مرتبط را در دادگاه مطرح کرده و گواهی آن را به بانک تقدیم نماید. اگر این مهلت منقضی شود و گواهی تقدیم دادخواست به بانک ارائه نگردد، دارنده می تواند درخواست صدور اجراییه چک را مطرح نماید و دادگاه به آن رسیدگی خواهد کرد. این نشان می دهد که دستور عدم پرداخت (ماده ۱۴ قانون چک) و اثر آن بر اجراییه، دارای مهلت های خاصی است.

تفاوت با روش اجراییه ثبتی

یکی از تفاوت های مهم اجراییه چک از طریق دادگاه با روش اجراییه ثبتی (از طریق اداره ثبت اسناد و املاک) در خصوص مطابقت امضا است. برای صدور اجراییه از طریق دادگاه، عدم نیاز به مطابقت امضا در گواهی عدم پرداخت وجود دارد. یعنی حتی اگر بانک در گواهی عدم پرداخت، مطابقت یا عدم مطابقت امضای صادرکننده را با نمونه امضای موجود در بانک گواهی نکند، خللی در فرآیند صدور اجراییه از طریق دادگاه وارد نخواهد شد. این در حالی است که برای اجراییه از طریق اداره ثبت، گواهی بانک مبنی بر مطابقت امضا با نمونه موجود، از شرایط اساسی است.

چک های موردی

چک های موردی که طبق تبصره ۲ ماده ۶ قانون صدور چک، برای اشخاصی که دسته چک ندارند صادر می شود، نیز مشمول مقررات مربوط به اجراییه چک طبق قانون جدید هستند. اگر چک موردی برگشت بخورد، دارنده می تواند برای صدور اجراییه برای چک های موردی همانند سایر چک ها از دادگاه تقاضای صدور اجراییه نماید. کلیه قوانین و مقرراتی که در مورد چک های عادی وجود دارد، در ارتباط با چک های موردی نیز لازم الاجراست.

مهلت درخواست اجراییه چک

قانون صدور چک، مهلت خاصی برای درخواست صدور اجراییه چک تعیین نکرده است. به عبارت دیگر، تا زمانی که چک مشمول مرور زمان عمومی اسناد تجاری (که در قانون تجارت برای چک، ۱۰ سال است) نشده باشد، می توان برای آن تقاضای صدور اجراییه کرد. با این حال، تأخیر در پیگیری می تواند فرآیند وصول را طولانی تر کند و بهتر است در اسرع وقت اقدام شود.

توقیف اموال محکوم علیه قبل از انقضای مهلت ۱۰ روزه

همانطور که در مرحله ششم از مراحل گام به گام ذکر شد، بر اساس تبصره ۱ ماده ۳۵ قانون اجرای احکام مدنی، محکوم له (دارنده چک) می تواند پس از ابلاغ اجراییه و حتی قبل از انقضای مهلت ۱۰ روزه صادرکننده برای پرداخت، درخواست توقیف اموال محکوم علیه را از دادگاه صادرکننده اجراییه نماید. دادگاه نیز این درخواست را طی نامه ای به واحد اجرای احکام مدنی اعلام می کند تا از انتقال احتمالی اموال توسط محکوم علیه جلوگیری شود.

اجراییه چک فقط علیه صادرکننده و صاحب حساب قابل صدور است و شامل ظهرنویسان یا ضامنین نمی شود؛ همچنین، تنها اصل مبلغ چک و حق الوکاله وکیل را پوشش می دهد.

درک این نکات و ظرایف حقوقی برای هر کسی که قصد دارد از مکانیزم درخواست صدور اجراییه چک طبق قانون جدید استفاده کند، حیاتی است. این آگاهی به شما کمک می کند تا با دیدی بازتر و اقدامات دقیق تر، مسیر وصول مطالبات خود را هموار سازید.

۵. نتیجه گیری

درخواست صدور اجراییه چک طبق قانون جدید، تحولی مهم و کارآمد در نظام حقوقی و بانکی کشور محسوب می شود. این سازوکار نوین که با هدف تسهیل و تسریع وصول مطالبات دارندگان چک و کاهش بار پرونده های قضایی طراحی شده است، امکان دریافت وجه چک های برگشتی را بدون نیاز به طی کردن فرآیندهای طولانی و پرهزینه دادرسی فراهم می آورد. مزایای این روش، از جمله سرعت بالا، هزینه دادرسی اندک و حذف مراحل پیچیده قضایی، آن را به گزینه ای مطلوب برای دارندگان چک تبدیل کرده است.

همانطور که در این مقاله به تفصیل شرح داده شد، استفاده از این روش نیازمند آگاهی کامل از شرایط قانونی مربوط به خود چک، وضعیت دارنده و صلاحیت دادگاه است. نکاتی چون عدم وجود شرط یا تضمین در متن چک، لزوم ثبت و تایید چک های صیادی در سامانه مربوطه، و محدودیت در صدور اجراییه علیه ظهرنویسان و ضامنین، از جمله مهم ترین مواردی هستند که باید به دقت مورد توجه قرار گیرند. همچنین، پیگیری گام به گام از دریافت گواهی عدم پرداخت با کد رهگیری تا ثبت درخواست در دفاتر خدمات قضایی و نهایتاً پیگیری در اجرای احکام، نقش کلیدی در موفقیت این فرآیند دارد.

در نهایت، با شناخت کامل از قانون جدید چک و صدور اجراییه و رعایت تمامی جوانب حقوقی، می توانید با اطمینان و کارایی بیشتری نسبت به وصول مطالبات خود اقدام نمایید. این راهنما به شما کمک می کند تا تصمیمات آگاهانه ای در مسیر استیفای حقوق خود بگیرید و از فرصت های قانونی موجود به بهترین نحو بهره برداری کنید. در موارد پیچیده یا برای اطمینان بیشتر، همواره توصیه می شود از مشاوره وکلای متخصص در امور بانکی و اسناد تجاری استفاده کنید تا هیچ نکته ای از قلم نیفتد.