شرکت ایرباس (Airbus)؛ معرفی جامع تاریخچه، محصولات و رقبا
معرفی شرکت ایرباس و تاریخچه شکل گیری
شرکت ایرباس در سال 1970 به عنوان یک کنسرسیوم چندملیتی اروپایی با هدف ایجاد رقیبی قدرتمند برای انحصار شرکت های آمریکایی در صنعت هواپیماسازی تأسیس شد. بنیان گذاران اصلی این کنسرسیوم شامل شرکت های هوافضای فرانسه (ااسپاسیال)، آلمان (دایملر بنز ایروسپیس) و بعدها اسپانیا (کاسا) و بریتانیا (بریتیش ایروسپیس) بودند. هدف اصلی از این همکاری استراتژیک، تجمیع منابع مهندسی، مالی و تکنولوژیک اروپا برای طراحی و تولید هواپیماهایی با کارایی بالاتر و هزینه های عملیاتی کمتر بود.
در دهه 1970، ایرباس با معرفی اولین محصول خود یعنی ایرباس A300، که اولین هواپیمای پهن پیکر دو موتوره در جهان بود، تحولی بزرگ در صنعت هوانوردی ایجاد کرد. این اقدام جسورانه باعث شد تا ایرباس به تدریج سهم بازار خود را افزایش دهد. نقطه عطف واقعی این شرکت در سال 1987 با رونمایی از خانواده A320 رقم خورد؛ هواپیمایی که اولین airliner تجاری جهان بود که به طور کامل از سیستم کنترل پرواز دیجیتال یا fly-by-wire استفاده می کرد. این نوآوری باعث شد ایرباس به تدریج سهم بازار خود را افزایش دهد و به یکی از دو قطب اصلی صنعت هوافضای جهان در کنار بوئینگ تبدیل شود.
ساختار سازمانی و شبکه تولید جهانی
دفتر مرکزی و قلب تپنده مهندسی شرکت ایرباس در شهر تولوز فرانسه واقع شده است. با این حال، ماهیت چندملیتی این شرکت باعث شده تا مراکز طراحی و تولید اصلی آن در کشورهای مختلف اروپایی پراکنده باشند. برای مثال، بخش های مهمی از بدنه و بال های هواپیما در آلمان و بریتانیا طراحی و مونتاژ می شوند و خطوط نهایی مونتاژ (FAL) در تولوز فرانسه، هامبورگ آلمان، سویل اسپانیا، موبیل در ایالات متحده آمریکا و تیانجین در چین فعالیت می کنند.
این ساختار غیرمتمرکز به ایرباس اجازه می دهد تا از بهترین استعدادهای مهندسی در سراسر اروپا بهره مند شود و ریسک های زنجیره تأمین را مدیریت کند. برای جابه جایی قطعات عظیم هواپیما بین این کارخانه ها، ایرباس از ناوگان اختصاصی هواپیماهای ترابری استراتژیک به نام بلوگا (Beluga) استفاده می کند که ظاهری شبیه به نهنگ سفید دارند و برای حمل سگمنت های بدنه و بال ها بهینه سازی شده اند.
خانواده محصولات و هواپیماهای مسافربری
سبد محصولات ایرباس به گونه ای طراحی شده است که تمام نیازهای خطوط هوایی از مسیرهای کوتاه داخلی تا پروازهای فوق بلند بین قاره ای را پوشش دهد. این محصولات به دو دسته اصلی باریک پیکر و پهن پیکر تقسیم می شوند. توجه داشته باشید که قیمت های ذکر شده بر اساس لیست قیمت رسمی شرکت در سال های اخیر است و قیمت نهایی معاملات به دلیل تخفیف های حجمی و شرایط قرارداد، به طور قابل توجهی پایین تر از این مبالغ است.
هواپیماهای باریک پیکر (Narrow-body)
خانواده A220: این سری که قبلاً با نام بمباردیه CSeries شناخته می شد، برای بازار 100 تا 150 صندلی طراحی شده است. A220 با داشتن موتورهای پیشرفته پرات اند ویتنی و آیرودینامیک مدرن، مصرف سوخت بسیار پایینی دارد و برای مسیرهای منطقه ای و کوتاه برد ایده آل است. قیمت لیست این مدل حدود 91 میلیون دلار است.
خانواده A320: موفق ترین و پرفروش ترین سری محصولات ایرباس است که شامل مدل های A319، A320 و A321 می شود. نسل جدید این خانواده با پسوند نئو (NEO) یا New Engine Option، مجهز به موتورهای جدیدتر CFM International LEAP-1A یا پرات اند ویتنی PW1100G-JM و همچنین شارک لت های بزرگتر است که مصرف سوخت را حدود 15 تا 20 درصد کاهش می دهد. مدل A321XLR (Extra Long Range) به عنوان یک تحول در این کلاس، بردی تا 8700 کیلومتر را ارائه می دهد که امکان پروازهای ترانس آتلانتیک با هواپیمای باریک پیکر را فراهم می کند. قیمت لیست A320neo حدود 110 میلیون دلار و A321neo حدود 129 میلیون دلار است.
هواپیماهای پهن پیکر (Wide-body)
خانواده A330: یک هواپیمای میان برد و پرکاربرد که تعادل خوبی بین ظرفیت مسافر و هزینه عملیاتی ارائه می دهد. نسل نئو این خانواده (A330-800 و A330-900) با موتورهای رولز رویس ترنت 7000 و کابین ایرباس اسپیس (Airspace) به روز رسانی شده است.
خانواده A350: ایرباس A350 ایکس دبلیو بی (XWB) به عنوان نسل جدید هواپیماهای پهن پیکر، با استفاده گسترده از مواد کامپوزیتی کربنی (حدود 53 درصد از وزن ایرفریم) ساخته شده است. این موضوع وزن سازه را کاهش داده و مقاومت در برابر خستگی فلز را افزایش می دهد. این مدل که با موتورهای رولز رویس ترنت XWB نیرو می گیرد، رقیب مستقیم بوئینگ 787 دریم لاینر و بوئینگ 777 محسوب می شود. قیمت لیست A350-900 حدود 317 میلیون دلار است.
ایرباس A380: به عنوان بزرگترین هواپیمای مسافربری جهان، با داشتن دو طبقه کامل در تمام طول بدنه، ظرفیت بی نظیری (تا 853 صندلی در پیکربندی تک کلاسه) را برای مسیرهای پرتردد فراهم می کرد. اگر چه از نظر مهندسی یک شاهکار محسوب می شود، اما تولید آن در سال 2021 به دلیل تغییر الگوی تقاضای خطوط هوایی به سمت هواپیماهای کوچک تر، سبک تر و برد بلندتر (مانند A350) متوقف شد.
فعالیت های نظامی، فضایی و بالگرد سازی
علاوه بر هوانوردی تجاری، ایرباس از طریق زیرمجموعه های خود در بخش های استراتژیک دیگر نیز فعالیت می کند. شرکت ایرباس دیفنس اند اسپیس (Airbus Defence and Space) مسئول برنامه های نظامی و فضایی است. در بخش نظامی، این شرکت تولیدکننده هواپیماهای ترابری نظامی تاکتیکی و استراتژیک مانند A400M اطلس و همچنین مشارکت کننده اصلی در پروژه جنگنده یوروفایتر تایفون است. در حوزه فضایی، ایرباس نقش کلیدی در ساخت ماهواره های مخابراتی، کاوشگرهای فضایی، موشک های آریان و ماژول های ایستگاه فضایی بین المللی (مانند ماژول کلمبوس) دارد.
همچنین، ایرباس هلیکوپترز (Airbus Helicopters) به عنوان بزرگترین تولیدکننده بالگرد در جهان، طیف وسیعی از بالگردهای غیرنظامی و نظامی را ارائه می دهد. مدل هایی مانند H125، H145 و H160 در بخش غیرنظامی و مدل های NH90 و تایگر در بخش نظامی و امداد و نجات، سهم بازار قابل توجهی را در اختیار دارند.
مقایسه تخصصی ایرباس و بوئینگ
رقابت بین ایرباس و بوئینگ، دو غول صنعت هوافضای جهان، یکی از جذاب ترین و پرفراز و نشیب ترین داستان های کسب و کار در دهه های اخیر است. این رقابت فراتر از فروش صرف بوده و به نبرد استانداردهای مهندسی و فلسفه طراحی تبدیل شده است.
| ویژگی مورد مقایسه | ایرباس (Airbus) | بوئینگ (Boeing) |
|---|---|---|
| فلسفه کنترل پرواز | استفاده از ساید استیک (Side-stick) و سیستم حفاظت از پوشش پروازی (Flight Envelope Protection) که از ورود خلبان به شرایط خطرناک جلوگیری می کند. | استفاده از فرمان یوک (Yoke) سنتی با اولویت دادن به کنترل و قضاوت نهایی خلبان در شرایط اضطراری. |
| عرض کابین (پهن پیکر) | کابین های عریض تر (مانند 5.64 متر در A350) که امکان چیدمان 10 صندلی در ردیف (3-4-3) را با راحتی بیشتر فراهم می کند. | کابین های کمی باریک تر (مانند 5.54 متر در 777) که معمولاً برای چیدمان 9 صندلی (3-3-3) بهینه شده اند. |
| استراتژی بازار اخیر | تمرکز بر کارایی سوخت و مدل های برد بلند باریک پیکر (A321XLR) و پهن پیکر کامپوزیتی (A350). | تمرکز بر هواپیماهای دوقلوی پهن پیکر (787) و به روز رسانی خانواده 737 (MAX)، هرچند با چالش های نظارتی روبرو بوده است. |
| یکپارچگی کابین خلبان | اشتراک بالای نوع (Commonality) بین مدل های مختلف، که هزینه آموزش خلبانان را برای خطوط هوایی کاهش می دهد. | تنوع بیشتر در سیستم های بین نسل های قدیمی و جدید، هرچند تلاش هایی برای یکسان سازی در خانواده MAX انجام شده است. |
نوآوری های تکنولوژیک و پایداری در ایرباس
صنعت هوانوردی تحت فشار جهانی برای کاهش ردپای کربنی قرار دارد و ایرباس سرمایه گذاری سنگینی بر روی آینده هوانوردی پایدار انجام داده است. برنامه بلندپروازانه ZEROe با هدف معرفی اولین هواپیمای تجاری بدون آلایندگی و مبتنی بر هیدروژن تا سال 2035، نشان دهنده تعهد این شرکت به تحول بنیادین است. این برنامه سه مفهوم اصلی را بررسی می کند: هواپیمای توربوفن هیدروژنی، هواپیمای توربوپراپ هیدروژنی و طراحی بال پرنده (Blended Wing Body) که کارایی آیرودینامیکی بی نظیری دارد.
سوالات متداول
دفتر مرکزی شرکت ایرباس در کدام کشور است؟
دفتر مرکزی و اصلی ترین مرکز طراحی و مهندسی ایرباس در شهر تولوز در کشور فرانسه قرار دارد، هرچند این شرکت دارای عملیات گسترده در آلمان، اسپانیا، بریتانیا و سایر نقاط جهان است.
تفاوت اصلی هواپیماهای سری A320 نئو با مدل های قبلی (ceo) چیست؟
مدل های نئو (New Engine Option) مجهز به موتورهای جدیدتر و کارآمدتر (از پرات اند ویتنی یا سی اف ام اینترنشنال) و همچنین تغییرات آیرودینامیکی مانند شارک لت های بزرگتر هستند که مصرف سوخت را به طور قابل توجهی (حدود 15 تا 20 درصد) کاهش می دهند و آلایندگی صوتی کمتری دارند.
آیا ایرباس فقط هواپیمای مسافربری می سازد؟
خیر، این شرکت از طریق زیرمجموعه های خود (ایرباس دیفنس اند اسپیس و ایرباس هلیکوپترز) در زمینه ساخت هواپیماهای ترابری نظامی، ماهواره ها، فضاپیماها، جنگنده ها و بالگردهای پیشرفته نیز فعالیت گسترده و رهبری بازار دارد.
چرا تولید هواپیمای غول پیکر A380 متوقف شد؟
تولید A380 به دلیل تغییر الگوی تقاضای خطوط هوایی متوقف شد. شرکت های هواپیمایی به جای استفاده از مدل هاب و اسپوک (تجمع مسافران در یک فرودگاه بزرگ و انتقال با هواپیمای بزرگ)، به سمت مدل نقطه به نقطه با استفاده از هواپیماهای پهن پیکر کوچک تر، سبک تر و برد بلندتر مانند A350 و بوئینگ 787 حرکت کردند که انعطاف پذیری و کارایی اقتصادی بیشتری دارند.